โครงการรณรงค์โรคเบาหวาน

หลักการและเหตุผล

            การสำรวจสภาวะสุขภาพอนามัยของประชาชนไทยอายุ 15 ปีขึ้นไป ในปี พ.ศ. 2547 พบว่าคนไทยเป็นเบาหวานร้อยละ 6.9 อัตราของโรคเบาหวานเพิ่มสูงขึ้นตามอายุจนถึงอายุ 70 ปี ผู้หญิงเป็นเบาหวานมากกว่าผู้ชาย คนอ้วนเป็นเบาหวานมากกว่าคนไม่อ้วน และคนในเมืองเป็นเบาหวานมากกว่าชนบท ที่น่ากังวลคือ ประมาณครึ่งหนึ่งของผู้ที่พบว่าเป็นเบาหวานจากการสำรวจไม่รู้ตัวว่าตนเองเป็นเบาหวาน

          จำนวนผู้เป็นโรคเบาหวานที่เพิ่มขึ้นและโรคแทรกซ้อนเรื้อรังที่เกิดจากการควบคุมเบาหวานได้ไม่ดีพอ จะมีผลให้เกิดภาระทุกด้านในการดูแลรักษา เมื่อใช้ระดับฮีโมโกลบิล เอ หนึ่ง ซี (hemoglobin A_1c, HbA_1c) <7% เป็นเป้าหมายของการควบคุมเบาหวาน พบว่าเพียง 1 ใน 3 ของประชากรไทยที่เป็นเบาหวานที่รับการรักษาในสถานพยาบาลใหญ่ๆ มีผลการควบคุมเบาหวานได้ตามเป้าหมายคือ HbA_1c <7%   ผู้ที่รู้ว่าเป็นเบาหวานแต่การรักษาไม่ได้ผลตามเป้าหมาย และ ผู้ที่ไม่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นเบาหวานทำให้ไม่ได้รับการดูแลรักษา ทั้ง 2 กลุ่มนี้มีโอกาสที่จะเกิดปัญหาและโรคแทรกซ้อนเรื้อรังตามมา ที่พบบ่อยคือ จอประสาทตาผิดปกติจากเบาหวาน โรคไตจากเบาหวาน ปัญหาเท้าจากเบาหวาน โรคหลอดเลือดหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง โรคทางระบบประสาทจากเบาหวาน

          สหพันธ์เบาหวานนานาชาติ (International Diabetes Federation, IDF) ประเมินจากข้อมูลที่มีอยู่คาดว่าในปี พ.ศ. 2550 มีคนเป็นเบาหวานทั่วโลกจำนวนมากถึง 246 ล้านคน หากไม่ดำเนินการอย่างเหมาะสมจะเพิ่มขึ้นอีกประมาณร้อยละ 55 เป็น 380 ล้านคนในปี พ.ศ. 2568 ทั้งนี้ IDF ตระหนักเป็นอย่างดีว่าโรคเบาหวานเป็นปัญหาสาธารณสุขของ ทุกประเทศทั่วโลก จึงได้นำประเด็นโรคเบาหวานเข้าสู่ที่ประชุมสมัชชาสหประชาชาติ และสมัชชาได้ผ่านญัตติเมื่อวันที่ 20 ธันวาคม 2549 ให้โรคเบาหวานเป็นปัญหาที่ทุกประเทศต้องให้ความสำคัญ ให้มีการดำเนินนโยบายจัดการและควบคุมโรคในระดับประเทศอย่างต่อเนื่อง สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทยได้มีโอกาสเป็นส่วนหนึ่ง ที่ร่วมในการผลักดันญัตติดังกล่าว เนื่องจากตระหนักดีว่าโรคเบาหวานเป็นปัญหาของประเทศไทยเช่นเดียวกับประเทศอื่นๆ ทั่วโลก ดังนั้น เพื่อให้สอดคล้องกับสถานการณ์ปัจจุบัน สมาคมโรคเบาหวานฯ จึงจัดให้มี "โครงการรณรงค์โรคเบาหวาน"

วัตถุประสงค์

          การรณรงค์มีวัตถุประสงค์ดังนี้ 
          - ให้ประชาชนรู้จักโรคเบาหวานและอันตรายจากเบาหวาน เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดโรคเบาหวาน (prevention) 
          -  ให้มีการตรวจคัดกรองหาผู้เป็นโรคในระยะเริ่มต้น (early detection) 
          -  ให้มีการพัฒนาการบริการและการรักษาให้มีประสิทธิผลที่ดี 
          -  ให้มีการตรวจค้นหาปัญหาที่พบร่วมกับเบาหวานได้บ่อย ได้แก่ ความดันโลหิตสูง และระดับไขมันในเลือดผิดปกติ และอื่นๆ เพื่อให้การรักษาอย่างมีประสิทธิภาพ
          -    ให้มีการตรวจค้นหาระยะเริ่มต้นของโรคแทรกซ้อนเรื้อรังจากเบาหวานอย่าง เพื่อให้การควบคุมรักษาตั้งแต่ระยะเริ่มต้น

แนวทางการดำเนินงาน

           -  ดำเนินงานร่วมกับหน่วยงานต่างๆ ทั้งภาครัฐ สมาคมวิชาการที่เกี่ยวข้อง และภาคเอกชน ได้แก่
              à กระทรวงสาธารณสุข กระทรวงศึกษาธิการ
              à สมาคมต่อมไร้ท่อแห่งประเทศไทย สมาคมผู้ให้ความรู้โรคเบาหวาน สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้าง
              เสริมสุขภาพ (สสส.) โรงพยาบาลเอกชน บริษัทเวชภัณฑ์และยา ผู้ประกอบการผลิตและจำหน่ายอาหาร อื่นๆ
            -  ประชาสัมพันธ์สู่ประชาชนผ่านสื่อต่างๆ หลากหลายรูปแบบ
            -  จัดหาแหล่งทุนสนับสนุนการดำเนินงาน

รูปแบบการดำเนินงาน

            สร้างความตื่นตัวสู่ประชาชนในวงกว้าง
         -  จัดกิจกรรมสู่สาธารณะ เพื่อเผยแพร่ให้ประชาชนรู้จักโรคเบาหวานและการป้องกันโรค เช่น กินอยู่อย่างไรให้ปลอดโรค เดิน/วิ่งเพื่อเบาหวาน มหกรรมเบาหวาน เพื่อให้ข้อมูลข่าวสารเข้าถึงประชาชนอย่างทั่วถึงและมีประสิทธิภาพ ให้มีความเข้าใจโรคเบาหวานไปในทางเดียวกัน
         -  รณรงค์ให้สังคมตระหนักว่าโรคเบาหวานไม่ใช่โรคน่าอับอาย ผู้ที่เป็นเบาหวานและควบคุมเบาหวานได้ดีจะทำทุกอย่างได้เท่าเทียมกับเมื่อยังไม่เป็นเบาหวาน ให้สังคมมีส่วนเกื้อกูลผู้เป็นเบาหวาน ซึ่งจะส่งเสริมความร่วมมือในการรักษาและประสิทธิผลของการรักษา 
         -  จัดกิจกรรมวันเบาหวานโลก คือวันที่ 14 พฤศจิกายน ทุกจังหวัดอย่างพร้อมเพรียง เพื่อเน้นความสำคัญของ

โรคเบาหวานทุกๆ ด้าน

            พัฒนาการบริการ
         -  จัดอบรมบุคลากรด้านสุขภาพ เพื่อเพิ่มพูนความรู้และทักษะการดูแลรักษาโรคเบาหวาน
         -  จัดประชุมวิชาการ/สัมมนาโรคเบาหวาน สร้างความตื่นตัว และกระจายข้อมูล 
         -  จัดประกวดโรงพยาบาล/สถานบริการ ที่มีระบบบริการผู้ป่วยเบาหวานที่มีคุณภาพและประสิทธิภาพ ทั้งระดับภูมิภาค และระดับประเทศ วิธีการให้ได้ความร่วมมือในระดับต่างๆ ทุกภาคส่วน และให้มีความต่อเนื่องส่งเสริมการมีส่วนร่วม
         -  จัดประกวดผู้ป่วยที่เป็นเบาหวานมานานและควบคุมได้ดี ไม่มีโรคแทรกซ้อน โดยคำนึงถึงการมีส่วนร่วมของครอบครัว ทั้งผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 1 และ เบาหวานชนิดที่ 2
         -  จัดประกวดความรู้โรคเบาหวานในกลุ่มเด็กนักเรียนของโรงเรียนต่างๆ รวมทั้งกิจกรรมเกี่ยวกับโรคเบาหวานที่โรงเรียนจัดขึ้น
         -  จัดประกวดบริษัทหรือหน่วยงานที่ให้ความร่วมมือในการดูแลพนักงานที่เป็นเบาหวาน ส่งเสริมพนักงานที่เป็นเบาหวานให้มีการควบคุมระดับน้ำตาลและดูแลสุขภาพได้อย่างดี